Người góp công khôi phục lễ hội làng Minh Thề

Cứ đến dịp 14 tháng Giêng hằng năm, du khách muôn phương lại về làng Hòa Liễu, xã Thuận Thiên, huyện Kiến Thụy, tỉnh Hải Phòng để dự lễ hội Minh Thề. Năm nào cũng vậy, giây phút hồi hộp nhất chính là khi nghe tư văn sang sảng đọc lời thề: “...Mọi người trong làng từ hương chức đến nhân dân, trên là bô lão, dưới từ 18 tuổi trở lên, ai dùng của công dùng vào việc công xin thần linh ủng hộ, ai lấy của công dùng vào việc tư, cầu thần linh đả tử…làm tôi bất trung, làm con bất hiếu, xin thần linh tru diệt”. Người tư văn ấy là bác Phạm Văn Khoa, có công đi đầu trong việc khôi phục lại lễ hội độc đáo này.

Bác Khoa kể rằng, vào giữa thế kỷ 16, Thái Hoàng Thái Hậu Vũ Thị Ngọc Toàn, vợ Thái tổ Mạc Đăng Dung đến lập ấp Lan Niểu (thôn Hoà Liễu ngày nay). Bà tự bỏ tiền và vận động hoàng thân quốc thích, quan lại triều Mạc góp tiền để tu tạo lại ngôi chùa cổ. Thái Hoàng Thái Hậu Vũ Thị Ngọc Toàn cùng nhân dân đã lập ra hội Minh Thề, trong đó văn thệ quy định những điều phải làm, được làm và những điều không được làm cho tất cả các thành phần từ hương chức đến dân thôn về đạo đức lối sống, phép tắc ứng xử trong cộng đồng. Tuy nhiên, do chiến tranh, sau này nhiều năm làng Hòa Liễu không tổ chức lễ hội này.

 Nhận thấy ý nghĩa nhân văn của lễ hội độc đáo này, đến năm 2001, bác Khoa bàn với Ban vận động làng khôi phục lại lễ hội Minh Thề truyền thống. Ngoài việc đi vận động thuyết phục người dân ủng hộ, bác Khoa cẩn thận soạn hịch văn hội Minh Thề trên cơ sở bản hịch cổ chữ Nho trong 6 tháng. Sau đó, bác cùng ban vận động làng tập luyện các bước tế lễ theo đúng lễ hội xưa. Sau khi các bước khôi phục lễ hội đã sẵn sàng, bác Khoa lên tận UBND huyện thuyết phục lãnh đạo huyện và các phòng chuyên môn để huyện đồng ý, hỗ trợ khôi phục lại lễ hội.

Từ đó, năm nào đến dịp lễ hội truyền thống của di tích đình chùa Hoà Liễu, người dân Hoà Liễu dù “buôn bán trăm bề” cũng về đình làng tham dự lễ hội Minh Thề để cầu chúc một năm làm nhiều việc tốt với tâm trí sáng tỏ, lương tâm trong sáng. Hội Minh Thề được xếp vào danh sách các lễ hội độc đáo bậc nhất của thành phố.

Bác Nguyễn Hồng Khoa đọc văn tế tại hội làng xã Thuận Thiên

Không chỉ đi đầu trong khôi phục lễ hội truyền thống của làng, bác Phạm Văn Khoa còn tâm huyết bỏ thời gian, công sức nghiên cứu về văn hóa, lịch sử dân gian của làng Hòa Liễu. Lần giở lại lịch sử, bác Khoa tỉ mẩn dịch những bản hương ước làng, thư tịch cổ, văn bản cổ bằng chữ Nho sang chữ Quốc ngữ, sau đó ghi chép lại, làm tài liệu lưu giữ cho muôn đời sau. Chính vì vậy, bác Khoa hiểu và nắm rất rõ lịch sử vùng đất quê hương. Là Phó ban quản lý khu di tích đình, chùa Hòa Liễu, bác Khoa tích cực vận động nhân dân trong làng gìn giữ tu bổ di tích làng. Ngay từ năm 1993, bác Khoa cùng một số người cao tuổi trong làng tích cực vận động nhân dân tôn tạo khu di tích đình, chùa Hòa Liễu.

Trong 4 năm, từ 1996 đến 2000, bác Khoa cùng 4 người thế chấp sổ đỏ nhà đất vay ngân hàng 160 triệu đồng để xây dựng, tu sửa đình chùa vì đã quá xuống cấp. Năm 1997, khi làng Hòa Liễu là đơn vị đầu tiên xây dựng làng văn hóa ở huyện Kiến Thụy, bác Khoa lại miệt mài soạn thảo bản hương ước làng, gồm 5 chương, 20 điều, trên cơ sở lấy những tinh hoa văn hóa của bản hương ước cổ của làng năm 1923 được viết bằng chữ Nho, chữ Pháp. Bản hương ước của làng văn hóa đầu tiên ở huyện trở thành bản hương ước mẫu cho các làng văn hóa sau này. Bác Khoa còn kiên trì dành 10 năm liền sưu tầm tư liệu, viết tập sách lịch sử 60 năm của Đảng bộ xã Thuận Thiên, để lại cho muôn đời sau những tư liệu lịch sử quý giá.

Năm nay, bước sang tuổi 78, bác Khoa vẫn hăng hái góp sức cho việc giữ gìn nét đẹp văn hóa cho đời sau. Tại những buổi sinh hoạt của câu lạc bộ thông tin thời sự của xã Thuận Thiên, bác vẫn kể cho thế hệ trẻ những câu chuyện lịch sử quê hương, truyền dạy thế hệ trẻ cách đọc hịch văn, tế lễ trong lễ hội Minh Thề.

Điểm qua các lễ hội nổi tiếng tại Hải Phòng < Phần 4 >

(… tiếp phần 3)

11, hội pháo đất (làng Cốc – Hải Phòng)

Mới đây về thăm đình làng Cốc xã Hùng Tiến (huyện Vĩnh Bảo), du khách không chỉ được chiêm ngưỡng một di tích lịch sử linh thiêng mà còn được hòa mình vào lễ hội pháo đất đậm chất dân gian.

Các bậc cao niên trong làng cũng không nhớ trò chơi này có từ bao giờ. Chỉ biết, từ rất lâu, pháo đất đã là một món ăn tinh thần không thể thiếu trong các dịp lễ, Tết. Lũ trẻ trâu nơi đây bên cạnh những trò chơi phổ biến như ô ăn quan hay đánh đáo, đánh bi, cũng tập tành đánh pháo. Hằng năm, từ tháng 8 đến tháng 10 là khoảng thời gian của “hội pháo đất”. Có tiếng vỗ đất, tiếng gieo pháo bồm bộp và có cả những đêm dài không ngủ.

Điểm qua các lễ hội nổi tiếng tại Hải Phòng < Phần 3 >

(... tiếp phần 2)


8, Lễ hội làng Cá (Cát Bà – Hải Phòng)

Ngày 31/3/1959, trong chuyến thăm và kiểm tra tình hình phát triển kinh tế xã hội sau hòa bình lập lại ở miền Bắc tại một số đảo thuộc vùng Đông Bắc, Bác Hồ đã về thăm cán bộ, nhân dân huyện Cát Hải, Cát Bà. Bác đã tiếp xúc, nói chuyện với nhân dân huyện Cát Hải tại Bến Gót, với nhân dân, ngư dân Cát Bà tại Cảng Cá Cát Bà. Sự kiện này là một phần thưởng vô giá với Đảng bộ, quân dân huyện đảo, là sự chăm lo của Bác đối với đồng bào, chiến sỹ nơi đảo xa.

Trong lần về thăm, Bác đã dành nhiều thời gian tiếp xúc, gặp gỡ với các tầng lớp nhân dân, nhất là với bà con ngư dân. Khi nói chuyện với nhân dân huyện đảo, đối với công nhân, Bác dặn: Tiền đồ của cá nhân không thể tách rời tiền đề của Tổ quốc, của nhân dân, của giai cấp, của cách mạng, của Đảng. Nếu muốn tách rời tiền đồ của nhân dân thì chỉ có cách nhảy xuống biển, như người thủy thủ muốn rời khỏi con tàu.

Điểm qua các lễ hội nổi tiếng tại Hải Phòng < phần 2 >

(…tiếp phần 1)

4, Lễ hội chèo bơi, đi kheo quần mục (xã Đại Hợp – Hải Phòng)

Hằng năm cứ vào tháng giêng, chọn ngày con nước dừng(nước không lên, không xuống), dân làng lại hội tụ ở đình làng để tổ chức rước xách, cầu nguyện, mở hội cầu bơi. Mục đích để “khai xuân” mùa đi biển năm mới.

Mỗi xóm cử một thuyền trưởng cầm lái và 12 trai làng khỏe mạnh, hiền hòa, có kinh nghiệm, có kỹ thuật chèo thuyền. Thủ tục này được làm nghiêm túc, công minh, cho các bậc cao niên  lựa chọn. Từ nhiều hôm trước, các xóm tổ chức phóng thể để chọn người. Đúng 8giờ sáng, hội gióng ba hồi trống, gần 40 trai làng của 3 thuyền, với trang phục quần dài, mặc áo nâu, đầu quấn khăn nhiễu điều, lưng thắt bao tượng xanh xuống thuyền chờ lệnh xuất phát. Trên bờ người đứng vòng trong, vòng ngoài hò reo như sấm dậy. Chủ hội gọi loa giới thiệu các thuyền theo vị trí từng số để người xem tiện theo dõi. Theo qui định, từ chỗ thuyền xuất phát tới đích, cự ly khoảng 1000m. Vị trí có cắm cọc tre(vè) giới hạn. Mỗi thuyền phải đi 3 vòng, về 3 vòng. Thuyền nào đủ 6 vòng nhổ vè trước là thắng cuộc.

 

Điểm qua các lễ hội nổi tiếng tại Hải Phòng < Phần 1 >

Hải Phòng, thành phố hoa phượng đỏ, thành phố của tình yêu và hi vọng luôn là điểm đến hết sức thú vị và lí tưởng của khách tham quan du lịch cũng như những bạn trẻ ưa náo nhiệt, vui chơi … Thế nhưng, Hải Phòng cũng như bao địa danh khác, vẫn luôn tồn tại những nét văn hóa riêng, những truyền thống riêng để mỗi khi nhìn vào, chúng ta đều tự hào mình là người nối tiếp những bước đi hào hùng của lịch sử. Và để góp phần nhắc nhở các bạn trẻ không quên đi những nét đẹp truyền thống, tôi xin phép điểm qua các lễ hội mang đầy bản sắc quê hương như sau:

1, Hội đền Trần Quốc Bảo (Thủy Nguyên – Hải Phòng)

Trần Quốc Bảo là cháu gọi vua Trần Nhân Tông (1279-1293) bằng ông. Trong trận chiến thắng Bạch Đằng năm 1288, Trần Quốc Bảo đã anh dũng hi sinh, góp phần quan trọng vào thắng lợi vĩ đại của quân và dân nhà Trần. Vì vậy sau khi ông mất, triều đình nhà Trần đã truyền cho nhân dân địa phương vùng Tràng Kênh, nơi ông đóng quân và hy sinh, lập miếu thờ và truy phong làm Thái Tử. Các triều đại phong kiến tiếp theo đều thừa nhận công lao của Trần Quốc Bảo và suy tôn là Thượng đẳng phúc thần, phong sắc Thành hoàng làng Tràng Kênh.

Ngôi đền nằm ở phía Nam chân núi Hoàng Tôn, thuộc thôn Tràng Kênh, thị trấn Minh Đức, huyện Thuỷ Nguyên,  thành phố Hải Phòng.

Đền thờ Trần Quốc Bảo, vị tướng của vương triều Trần có công trong cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Nguyên Mông của dân tộc ta ở thế kỷ XIII.